Δευτέρα, 2 Αυγούστου, 2021

Foreign Affairs: Ένας κόσμος χωρίς αμερικανική δημοκρατία;

Μια παρατεταμένη παγκόσμια δημοκρατική ύφεση, τα τελευταία χρόνια, έχει μετατραπεί σε κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: το «τρίτο αντίστροφο κύμα» δημοκρατικής κατάρρευσης για το οποίο προειδοποίησε ο πολιτικός επιστήμονας Samuel Huntington ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει την αξιοσημείωτη έκρηξη του «τρίτου κύματος» δημοκρατικής προόδου στην δεκαετία του 1980 και την δεκαετία του 1990. Κάθε χρόνο στα τελευταία 15 χρόνια, σύμφωνα με το Freedom House, σημαντικά περισσότερες χώρες έχουν δει υποχωρήσεις στα πολιτικά δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες από όσες έχουν δει κέρδη. Αλλά από το 2015, αυτή η ήδη δυσοίωνη τάση έχει γίνει εντόνως χειρότερη: η περίοδος 2015–19 ήταν η πρώτη πενταετία από την αρχή του τρίτου κύματος το 1974, όπου περισσότερες χώρες εγκατέλειψαν την δημοκρατία -δώδεκα παρά μετέβησαν σε αυτήν -επτά.

Και η τάση συνεχίζεται. Οι αντιφιλελεύθεροι λαϊκιστές ηγέτες υποβαθμίζουν την δημοκρατία σε χώρες όπως η Βραζιλία, η Ινδία, το Μεξικό, και η Πολωνία, και ο υφέρπων αυταρχισμός έχει ήδη βγάλει την Ουγγαρία, τις Φιλιππίνες, την Τουρκία, και την Βενεζουέλα από την κατηγορία των δημοκρατιών. Στην Γεωργία, η κυριαρχία του Κόμματος του Γεωργιανού Ονείρου οδήγησε στην σταθερή παρακμή των εκλογικών διαδικασιών και στην κατάρρευση του κράτους δικαίου. Στη Μιανμάρ, ο στρατός ανέτρεψε την εκλεγμένη κυβέρνηση της Aung San Suu Kyi, τερματίζοντας το πείραμα της μερικής δημοκρατίας. Στο Ελ Σαλβαδόρ, ο πρόεδρος Nayib Bukele διενήργησε ένα εκτελεστικό πραξικόπημα με την απομάκρυνση του γενικού εισαγγελέα και των δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου που ήταν εμπόδια στην παγίωση της εξουσίας του. Στο Περού, η δημοκρατία κρέμεται από μια κλωστή καθώς η δεξιόστροφη αυταρχική Keiko Fujimori προβάλλει ασαφείς ισχυρισμούς για εκλογική νοθεία σε μια προσπάθεια να ανατρέψει τη με μικρή διαφορά εκλογική ήττα της από τον αριστερό αντίπαλό της, Pedro Castillo.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό σε αυτήν την τελευταία υπόθεση είναι ότι το παιχνίδι της Fujimori έχει μια ζοφερή ομοιότητα με το ψέμα που διαιωνίζεται από τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Donald Trump, και τους οπαδούς του σχετικά με τις προεδρικές εκλογές του 2020. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Όπως παρατήρησε η δημοσιογράφος και ιστορικός Anne Applebaum, οι πλαστοί ισχυρισμοί για νοθεία και οι τακτικές «σταματήστε την κλοπή» γίνονται ένα κοινό μέσο με το οποίο οι αυταρχικοί λαϊκιστές προσπαθούν να εμποδίσουν την δημοκρατία. Τέτοιες τακτικές υπήρξαν από καιρό πηγή αστάθειας σε χώρες που αγωνίζονται να αναπτύξουν την δημοκρατία. Όμως, το γεγονός ότι η πιο πρόσφατη επανάληψη του σεναρίου των αντιδημοκρατών βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε προηγούμενα [που συνέβησαν] στην πιο σημαντική και ισχυρή δημοκρατία του κόσμου, σηματοδοτεί την έναρξη μιας επικίνδυνης νέας εποχής.

Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν ένα αυξανόμενο αντιδημοκρατικό κίνημα, όχι μόνο από τις τάξεις των ακροδεκτών εξτρεμιστών αλλά και από μια σημαντική ομάδα στελεχών της γραφειοκρατίας -ένα κίνημα που αμφισβητεί τα ίδια τα θεμέλια της εκλογικής δημοκρατίας. Εάν επιτύχει αυτή η προσπάθεια, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να γίνουν η πρώτη προηγμένη βιομηχανική δημοκρατία που θα αποτύχει -δηλαδή, δεν θα πληροί πλέον τις ελάχιστες προϋποθέσεις για ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, όπως τις καθορίζουν πολιτικοί επιστήμονες και άλλοι μελετητές της δημοκρατίας.

Η αποτυχία της αμερικανικής δημοκρατίας θα ήταν καταστροφική όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Θα είχε επίσης βαθιές παγκόσμιες συνέπειες σε μια εποχή που η ελευθερία και η δημοκρατία βρίσκονται ήδη υπό πολιορκία. Όπως σημείωσε ο Χάντινγκτον, η διάδοση των δημοκρατικών κινημάτων και ιδεών από τη μια χώρα στην άλλη βοήθησε στην κινητοποίηση της θετικής δημοκρατικής αλλαγής. Οι αντιδημοκρατικοί κανόνες και πρακτικές μπορούν να εξαπλωθούν με παρόμοιο τρόπο -ειδικά όταν προέρχονται από ισχυρές χώρες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η επιτάχυνση της δημοκρατικής υποχώρησης [που μετατράπηκε] σε δημοκρατική ύφεση συνέβη σε μεγάλο βαθμό στην θητεία του Trump. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο καμία εξέλιξη δεν θα βλάψει σοβαρότερα τον παγκόσμιο δημοκρατικό σκοπό από την δημοκρατική οπισθοδρόμηση του σημαντικότερου υπερμάχου του.

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΤΡΙΑΔΑ

Ένα δημοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης έχει τρία σκέλη. Το πρώτο σκέλος είναι η λαϊκή κυριαρχία -κυβέρνηση από τον λαό. Η δημοκρατία απαιτεί από τους πολίτες να μπορούν να επιλέγουν και να αντικαθιστούν τους ηγέτες τους σε τακτικές, ελεύθερες και δίκαιες εκλογές˙ ότι όλοι οι ενήλικες πολίτες μπορούν να ψηφίζουν χωρίς εκφοβισμό και παρεμπόδιση˙ και ότι οι υποψήφιοι και τα κόμματα είναι ελεύθερα να ανταγωνίζονται και να πραγματοποιούν προεκλογική εκστρατεία. Βασικά, οι εκλογές πρέπει να διεξάγονται αμερόληπτα, έτσι ώστε τα έγκυρα ψηφοδέλτια να καταμετρώνται με ακρίβεια και να παραδίδεται η εξουσία σε όσους κερδίζουν.

Η ελευθερία είναι το δεύτερο σκέλος της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ένα πλήρως δημοκρατικό σύστημα παρέχει ισχυρή προστασία για την ελευθερία του λόγου, του Τύπου, του συνεταιρίζεσθαι, και του συνέρχεσθαι. Διασφαλίζει ότι αυτά τα δικαιώματα προστατεύονται εξίσου για όλες τις κοινωνικές ομάδες. Και προωθεί μια κουλτούρα αμοιβαίας ανοχής και σεβασμού των δικαιωμάτων των πολιτικών αντιπάλων.

Το τρίτο σκέλος -το κράτος δικαίου- υπερασπίζεται και ενισχύει τα άλλα δύο. Διασφαλίζει ότι οι δημοκρατικές διαδικασίες εφαρμόζονται αμερόληπτα από ανεξάρτητο δικαστικό σώμα και άλλα ρυθμιστικά σώματα που ελέγχουν την κατάχρηση της εξουσίας. Στις περισσότερες προηγμένες δημοκρατίες, με εξαίρεση τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτά τα εργαλεία λογοδοσίας περιλαμβάνουν εθνικούς φορείς για την διαχείριση των εκλογών και την παρακολούθηση της διαφθοράς.

Ο Τραμπ ήταν ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που επέδειξε περιφρόνηση και για τα τρία σκέλη αυτής της τριάδας της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Επιτέθηκε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ως «ψεύτικες ειδήσεις» (“fake news”) και «απόλυτα σκουπίδια» και ζήτησε να «κλειδωθεί απ’ έξω» ο αντίπαλος του στις εκλογές. Κάλεσε τους οπαδούς του να διεξάγουν πράξεις βίας εναντίον αντιπάλων διαδηλωτών. Μετά την ήττα του, επέμεινε ότι τα αποτελέσματα των εκλογών ήταν δόλια και έπρεπε να ανατραπούν. Καθ’ όλη την διάρκεια της προεδρίας του, διεξήγαγε πόλεμο εναντίον του ανεξάρτητου δικαστικού σώματος, του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ερευνών (Federal Bureau of Investigation, FBI), του δικού του Γενικού Εισαγγελέα [δηλ. του Υπουργού Δικαιοσύνης], του Γραφείου Κυβερνητικής Δεοντολογίας (Office of Government Ethics), της δημόσιας υπηρεσίας, και πολλών άλλων παραγόντων που αρνήθηκαν να υποκύψουν στην πολιτική βούλησή του ή προσπάθησαν να επιβληθεί το κράτος δικαίου.

Πολλοί μελετητές της δημοκρατίας αντιλήφθηκαν μια άνευ προηγουμένου απειλή για την δημοκρατία των ΗΠΑ όταν ο Τραμπ ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2017 και φοβήθηκαν για σοβαρές επιθέσεις στο δεύτερο και τρίτο σκέλος της δημοκρατικής τριάδας, ειδικότερα. Αυτή η εκτίμηση ήταν εν μέρει σωστή. Όχι μετά την εποχή του προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον και σπάνια στην ιστορία των ΗΠΑ δεν έχει γίνει τόσο αποφασιστική προσπάθεια κατάχρησης και ανατροπής των διοικητικών θεσμών και των θεσμών του κράτους δικαίου για ξεκάθαρα πολιτικούς σκοπούς -αλλά αυτές οι απόπειρες πέτυχαν μόνο περιορισμένο αποτέλεσμα. Το μεγαλύτερο μέρος του Τύπου και του δικαστικού σώματος παρέμειναν ανεξάρτητα. Το FBI απέφυγε να καταληφθεί από την πολιτική. Εκτός από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και τη διοίκηση του Τραμπ, η ελευθερία του λόγου άνθισε. Από το 2017 έως το 2020, η ελευθερία και το κράτος δικαίου λίγο-πολύ κράτησαν.

Ωστόσο, από τρεις πλευρές, οι περισσότεροι μελετητές εκτίμησαν εσφαλμένα την φύση του κινδύνου -και υποτίμησαν την βαρύτητά του. Πρώτον, πολλοί υπέθεσαν ότι ο ίδιος ο Τραμπ αποτελούσε τη μεγαλύτερη απειλή για την δημοκρατία των ΗΠΑ και ότι η ήττα του θα απέκοπτε την δηλητηριώδη βλάβη από το πολιτικό σώμα. Δεύτερον, με κάποιες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, συμπεριλαμβανομένου του ιστορικού από το Yale, Timothy Snyder και της μελετήτριας από το Carnegie Endowment, Rachel Kleinfeld, πολλοί υποτίμησαν το ενδεχόμενο βίας εκ μέρους των απόλυτα πιστών του Trump. Και τρίτον, οι περισσότεροι υποτίμησαν τον βαθμό στον οποίο ο Τραμπ θα επαναπροσδιόριζε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ως ένα εργαλείο, όχι μόνο δουλικά πιστό σε αυτόν αλλά και εχθρικό προς την δημοκρατία.

Ευτυχώς, πριν από τις εκλογές του 2020, μελετητές της δημοκρατίας και πολιτικές οργανώσεις προέβλεψαν σωστά τις απειλές για την εκλογική ακεραιότητα που έθεσαν οι ζηλωτές κομματικοί του Τραμπ, καθώς και τις εντυπωσιακές υλικοτεχνικές προκλήσεις που παρουσίαζε η πανδημία. Ως αποτέλεσμα, ξεκίνησαν μια από τις πιο ενεργητικές πολιτικές εκστρατείες στην ιστορία των ΗΠΑ για να καταγράψουν έναν άνευ προηγουμένου αριθμό ψηφοφόρων, για να τους δώσουν ασφαλή και έγκαιρη πρόσβαση στην ψηφοφορία, για να διασφαλίσουν ότι οι τοπικές εκλογικές υπηρεσίες είχαν τους απαραίτητους πόρους για την διαχείριση της ψηφοφορίας, και να προετοιμαστούν για την καταπολέμηση των πιθανών προσπαθειών ανατροπής των νόμιμων αποτελεσμάτων των προεδρικών εκλογών. Οι εκλογές δεν ήταν ένα εφιαλτικό σενάριο, όπως φοβούνταν κάποιοι. Στην πραγματικότητα, αποδείχθηκαν από τις καλύτερα διαχειρισμένες εκλογές στην ιστορία των ΗΠΑ, οδηγώντας τους κορυφαίους ειδικούς επί των εκλογών Nathaniel Persily και Charles Stewart III να της χαρακτηρίσουν ως ένα «θαύμα».

ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΝΑ ΣΥΜΒΕΙ ΕΔΩ

Ωστόσο, αυτό που ακολούθησε ήταν, σύμφωνα με τα λόγια των Persily και του Stewart, μια «τραγωδία», με «ψέματα σχετικά με τη νοθεία στις ψήφους και την απόδοση του συστήματος [παγιώνοντας] μια αντίληψη μεταξύ δεκάδων εκατομμυρίων Αμερικανών ότι οι εκλογές “νοθεύτηκαν”». Αυτή η «κατασκευασμένη δυσπιστία» έχει επεκταθεί μετά την εξέγερση στις 6 Ιανουαρίου στην Ουάσιγκτον. Αν και η ορκωμοσία του προέδρου Τζο Μπάιντεν αποκλιμάκωσε τις επικείμενες απειλές για τις πολιτικές ελευθερίες και το κράτος δικαίου, το βασικό στοιχείο της εκλογικής δημοκρατίας –οι ελεύθερες και δίκαιες εκλογές- βρίσκεται τώρα υπό αδιάκοπη κομματική επίθεση. Οι Ρεπουμπλικανοί πολιτειακοί νομοθέτες επιταχύνουν τις προσπάθειες για να καταστήσουν δυσκολότερο για τους Αφροαμερικανούς, τους Λατίνους, και άλλα τείνοντα προς τους Δημοκρατικούς εκλογικά σώματα να ψηφίσουν, περνώντας νόμους που καθιστούν πιο δύσκολη την ψηφοφορία μέσω ταχυδρομείου και την πρόωρη ψηφοφορία, και αυτό καθιστά ευκολότερη την εκκαθάριση ψηφοφόρων από τις εκλογικές λίστες. Αυτές οι αλλαγές δεν οφείλονται σε τεκμηριωμένα αποδεικτικά στοιχεία αδικημάτων που σχετίζονται με αυτές τις πρακτικές, αλλά από εσκεμμένα ψευδείς αφηγήσεις σχετικά με την εκλογική νοθεία.

Τώρα, η μεγαλύτερη απειλή για την αμερικανική δημοκρατία τίθεται από νομοθετικές πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να ανατρέψουν την ανεξαρτησία της εκλογικής υπηρεσίας, συμπεριλαμβανομένης της καταμέτρησης και της πιστοποίησης της ψηφοφορίας. Όπως παρατήρησε ο ειδικός επί του εκλογικού νόμου Richard Hasen, «Διακυβεύεται κάτι που δεν περίμενα ποτέ να ανησυχώ στις Ηνωμένες Πολιτείες: η ακεραιότητα της καταμέτρησης των ψήφων». Ένας πρόσφατος νόμος που ψηφίστηκε στην Τζόρτζια, για παράδειγμα, απομακρύνει τον Υπουργό της Πολιτείας [secretary of state] (επί του παρόντος τον Brad Raffensperger, ο οποίος αρνήθηκε να «μαγειρέψει» τις 11.780 ψήφους που χρειαζόταν ο Τραμπ για να κερδίσει την πολιτεία) από την προεδρία του πολιτειακού εκλογικού συμβουλίου και δίνει στην πολιτειακή βουλή -έναν ιδιαίτερα κομματικό θεσμό— την ικανότητα να ανακηρύσσει νέο πρόεδρο. Βουλευτές στο Μίσιγκαν πολιτικοποίησαν το Πολιτειακό Συμβούλιο των Canvassers, το οποίο πιστοποιεί τα εκλογικά αποτελέσματα, με το να αντικαταστήσουν με ένα συντηρητικό κίνημα τον Ρεπουμπλικανό που ψήφισε για να πιστοποιήσει την εκλογική νίκη του Μπάιντεν. Στο Μίσιγκαν και στη Νεβάδα, οι πιστοί του Τραμπ επιδιώκουν να εδραιώσουν τον έλεγχο της εποπτείας των εκλογών κατεβάζοντας υποψηφίους για Υπουργούς της Πολιτείας – δίνοντάς τους την εξουσία να προεδρεύουν της εκλογικής υπηρεσίας και τα εργαλεία για να προσπαθήσουν να εμποδίσουν τις ψήφους των Δημοκρατικών. Και σε ομοσπονδιακό επίπεδο, οι Ρεπουμπλικανοί θα μπορούσαν να ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων (βοηθούμενοι από τη μονομερή τους ικανότητα να αναχαράξουν 187 περιοχές του Κογκρέσου μετά την πιο πρόσφατη απογραφή) και να χρησιμοποιήσουν την πλειοψηφία τους για να χειραγωγήσουν τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών του 2024 -ειδικά εάν οι εκλογές του 2024 μοιάζουν με εκείνες του 2020, όταν οι Δημοκρατικοί κέρδισαν μια αποφασιστική λαϊκή νίκη, αλλά βασίστηκαν σε μικρά περιθώρια σε μια χούφτα πολιτείες για την πλειοψηφία του Κολλεγίου των Εκλεκτόρων (Electoral College).

Μόλις ένα πολιτικό σύστημα χάσει την διακομματική συναίνεση στον σεβασμό των κανόνων του δημοκρατικού παιχνιδιού, μπορεί να είναι μια σύντομη διολίσθηση προς την απολυταρχία. Ο κόσμος έχει παρακολουθήσει αυτό να συμβαίνει στην Ουγγαρία, στην Τουρκία, και στη Βενεζουέλα. Δεν είναι αδιανόητο ότι θα μπορούσε να συμβεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ ΠΟΥ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΝΕΤΑΙ

Το να προειδοποιείς για την αποτυχία της αμερικανικής δημοκρατίας δεν είναι μια υπερβολή ή απλώς ένα σύνθημα που προορίζεται να παρακινήσει για δράση. Οι πολιτικοί επιστήμονες ενδέχεται να διαφέρουν ως προς τις ελάχιστες προϋποθέσεις για την δημοκρατία, αλλά συμφωνούν ως προς αυτό: μια χώρα δεν μπορεί να θεωρηθεί δημοκρατία εάν δεν διασφαλίζει γενικά την ουδέτερη και δίκαιη διαχείριση των εκλογών. Εάν το αποτέλεσμα των μεγάλων εθνικών εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες καθοριζόταν από δόλιο αποκλεισμό ή από χειραγώγηση ψήφων, η χώρα θα έπαυε να είναι δημοκρατία, ανεξάρτητα από το πόσο πολλή ελευθερία έκφρασης θα μπορούσε να επιβιώσει (για κάποιο χρονικό διάστημα).

Περισσότεροι από 100 εξέχοντες μελετητές της δημοκρατίας προειδοποίησαν πρόσφατα σε μια συλλογική δήλωση ότι οι Ρεπουμπλικανικές επιθέσεις στην εκλογική ακεραιότητα θα μπορούσαν να προκαλέσουν την κατάρρευση της δημοκρατίας των ΗΠΑ. Έκαναν έκκληση στο Κογκρέσο να εγκρίνει τον Νόμο John Lewis για τα Δικαιώματα Ψήφου (John Lewis Voting Rights Act) και να υιοθετήσει άλλα μέτρα για την «διασφάλιση της ιερότητας και της ανεξαρτησίας της εκλογικής διοίκησης». Όμως, με το να είναι απίθανη στο εγγύς μέλλον μια ευρεία εθνική νομοθεσία για την απαγόρευση της κομματικής χειραγώγησης των εκλογικών περιφερειών και την ενίσχυση των προτύπων ψηφοφορίας, εναπόκειται επίσης στην κοινωνία των πολιτών να υπερασπιστεί την αμερικανική δημοκρατία.

Αυτή η άμυνα γίνεται πιο επείγουσα λόγω της καταιγίδας της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης που συγκεντρώνεται σε όλο τον κόσμο. Η μεγάλη σημασία των Ηνωμένων Πολιτειών ως πηγή πολιτικής διάχυσης, για καλό ή για κακό, τις καθιστά ένα παράδειγμα που θα επηρεάσει το ίδιο τις αγωνιζόμενες δημοκρατίες και τις καταπολεμούμενες απολυταρχίες. Τόσο στις διολισθαίνουσες δημοκρατίες όπως οι Φιλιππίνες και η Πολωνία όσο και στις εμβαθύνουσες απολυταρχίες όπως η Τουρκία και η Βενεζουέλα, το σύνθημα του Τραμπ για «ψευδείς ειδήσεις» ενθάρρυνε τους αυταρχικούς ηγέτες στις επιθέσεις τους εναντίον των μέσων ενημέρωσης. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες καταλήξουν να παραμορφώσουν την δημοκρατία τους πολιτικοποιώντας την εκλογική υπηρεσία και καταστέλλοντας τις ψήφους των μειονοτήτων, οι αυταρχικοί θα εκμεταλλευθούν με χαρά το αμερικανικό προηγούμενο ως δικαιολογία για τις μεθόδους τους προς τον αποκλεισμό της δημοκρατικής αλλαγής. Και στις παρακμάζουσες δημοκρατίες, οι πολιτικά ευάλωτοι αξιωματούχοι θα ακολουθήσουν παρόμοιες μεθόδους παραβίασης της εκλογικής ακεραιότητας προκειμένου να παραμείνουν στην εξουσία.

Εν ολίγοις, αυτό που συμβαίνει στην δημοκρατία στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιθανό να καθορίσει τη μοίρα της δημοκρατίας σε όλο τον κόσμο: το εάν αυτό το τρίτο κύμα δημοκρατικής υποχώρησης αντιστραφεί ή αν θα κερδίσει τρομερή νέα δυναμική.

σχετικα αρθρα

ροη ειδησεων